مهیار یاری
ترخیص کالا از گمرک فقط به پرداخت حقوق و عوارض و تحویل گرفتن کالا ختم نمی‌شود. از زمانی که کالا وارد گمرک می‌شود تا لحظه خروج آن، چند مرحله شامل اظهار، بررسی اسناد، ارزیابی، پرداخت هزینه‌ها، صدور پروانه و کنترل درب خروج انجام می‌شود.
اگر می‌خواهید بدانید مراحل ترخیص کالا از گمرک از ابتدا تا انتها چگونه است، چه مدارکی لازم دارید، چه هزینه‌هایی باید پرداخت کنید و بعد از تایید گمرک چگونه کالا را تحویل بگیرید، در ادامه کل فرآیند را به ترتیب بررسی می‌کنیم.
مراحل ترخیص کالا از گمرک چگونه است؟
به‌صورت کلی، فرآیند ترخیص کالای وارداتی شامل آماده‌سازی اسناد، اظهار کالا، بررسی و ارزیابی گمرکی، تعیین و پرداخت حقوق و عوارض، صدور پروانه گمرکی و در نهایت خروج کالا از گمرک است. جزئیات هر پرونده با توجه به نوع کالا، کد تعرفه، گمرک ورودی و مجوزهای مورد نیاز می‌تواند متفاوت باشد.
۱. آماده کردن مدارک و اسناد کالا
قبل از اظهار کالا، باید اسناد مورد نیاز پرونده آماده باشد. مهم‌ترین مدارک بسته به نوع معامله و کالا می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- فاکتور خرید
- پکینگ لیست
- بارنامه
- قبض انبار
- ترخیصیه
- گواهی مبدأ
- ثبت سفارش و مجوزهای قانونی مرتبط با کالا
اگر ترخیص توسط ترخیص‌کار یا نماینده انجام شود، مدارک مربوط به نمایندگی و وکالت نیز مورد نیاز خواهد بود. برای بعضی کالاها نیز مدارک و مجوزهای تخصصی مانند استاندارد، بهداشت یا قرنطینه مطرح می‌شود.
۲. اظهار کالا و ثبت اظهارنامه گمرکی
در این مرحله اطلاعات کالا و اسناد مربوط به آن در اظهارنامه ثبت می‌شود. مشخصات کالا، ارزش، تعداد، وزن، کشور مبدأ و کد تعرفه از جمله اطلاعات مهم پرونده هستند.
اظهار دقیق اهمیت زیادی دارد، چون مغایرت بین کالا و اطلاعات اظهارشده می‌تواند باعث بررسی بیشتر، مطالبه مابه‌التفاوت یا ایجاد مشکلات گمرکی شود. قانون امور گمرکی نیز برای اختلاف میان اظهار صاحب کالا و نظر گمرک درباره حقوق ورودی، سازوکارهای مشخصی در نظر گرفته است.
۳. بررسی اسناد و تعیین مسیر گمرکی
پس از اظهار، پرونده از نظر اسناد و اطلاعات اظهارشده بررسی می‌شود و بسته به وضعیت کالا و اظهارنامه، فرآیند ارزیابی و کنترل انجام می‌گیرد.
در عمل ممکن است کالا در مسیرهایی با سطح متفاوتی از کنترل قرار بگیرد. برای مثال، در برخی فرآیندهای تشریفات گمرکی، مسیر سبز بیشتر بر کنترل اسناد و پرداخت‌ها متکی است، در حالی که مسیرهای دیگر می‌توانند شامل کنترل اسناد، اسکن یا ارزیابی فیزیکی کالا باشند.
۴. ارزیابی و کارشناسی کالا
اگر پرونده نیاز به ارزیابی داشته باشد، مشخصات کالا و اسناد با یکدیگر تطبیق داده می‌شوند. مواردی مانند نوع کالا، تعداد، وزن، ارزش و کد تعرفه می‌تواند در این بررسی اهمیت داشته باشد.
هدف اصلی این مرحله این است که مشخص شود کالای اظهارشده با کالای موجود و اطلاعات ارائه‌شده مطابقت دارد. در مقررات گمرکی نیز بررسی ماهیت، مبدأ، وضعیت، مقدار و ارزش کالا از موضوعات مرتبط با کنترل گمرکی محسوب می‌شود.
۵. پرداخت حقوق و عوارض و هزینه‌های مربوط
پس از مشخص شدن مبالغ قابل پرداخت، صاحب کالا باید هزینه‌های قانونی و خدماتی مربوط به پرونده را تسویه کند. مبلغ پرداختی یک عدد ثابت برای همه کالاها نیست و به عواملی مانند نوع کالا، کد تعرفه، ارزش گمرکی و خدمات مورد استفاده بستگی دارد.
در این مرحله نباید حقوق ورودی را با تمام هزینه‌های ترخیص یکی دانست. هزینه‌هایی مانند انبارداری، خدمات بندری یا فرودگاهی، تخلیه و بارگیری، بازرسی و برخی خدمات دیگر ممکن است جداگانه به هزینه نهایی اضافه شوند.
۶. صدور پروانه گمرکی
بعد از تکمیل تشریفات و تسویه مبالغ مربوط، پروانه گمرکی صادر می‌شود. صدور پروانه به این معناست که فرآیند اصلی ترخیص انجام شده، اما در پرونده‌های وارداتی معمولا هنوز مرحله خروج فیزیکی کالا از محوطه گمرکی باقی مانده است.
به همین دلیل، ترخیص کالا و خروج کالا از گمرک را نباید کاملا یک مرحله در نظر گرفت.
بعد از تایید گمرک چه مراحلی انجام می‌شود؟
یکی از سوالات رایج این است که بعد از تایید گمرک کالا چگونه از گمرک خارج می‌شود؟
پس از تایید نهایی و صدور پروانه، باید مراحل مربوط به انبار، مجوز بارگیری و کنترل درب خروج انجام شود. ترتیب دقیق این مراحل ممکن است با توجه به گمرک و نوع کالا متفاوت باشد.
به‌صورت معمول، روند به این شکل ادامه پیدا می‌کند:
صدور پروانه گمرکی ← تسویه هزینه‌های مربوط به انبار و خدمات ← دریافت مجوز بارگیری ← بارگیری کالا ← دریافت بیجک یا سند خروج ← کنترل درب خروج ← خروج کالا از گمرک
برای نمونه، در دستورالعمل خدمات گمرکی یک مجموعه خدماتی، پس از پرداخت هزینه‌های منطقه، مراجعه به درب خروج، دریافت مجوز بارگیری، بارگیری کالا و ارائه پروانه و بیجک به درب خروج برای کنترل و ثبت، به‌عنوان مراحل عملیاتی خروج ذکر شده است.
تسویه حساب با انبار و دریافت مجوز بارگیری
صدور پروانه گمرکی به‌تنهایی به معنای بارگیری خودکار کالا نیست. در صورت وجود هزینه‌های مربوط به انبار یا خدمات محل، باید تسویه‌های لازم انجام شود.
بعد از آن، فرآیند دریافت مجوز بارگیری انجام می‌شود و کالا برای تحویل به وسیله حمل آماده خواهد شد.
بارگیری و تحویل کالا
پس از دریافت مجوزهای لازم، کالا از محل نگهداری تحویل گرفته و روی وسیله حمل بارگیری می‌شود. مقدار و مشخصات کالای تحویلی باید با اطلاعات پروانه و اسناد مربوط مطابقت داشته باشد.
در برخی رویه‌های اجرایی، پس از بارگیری، سند یا بیجک خروجی دریافت می‌شود و این مدرک همراه با پروانه برای کنترل نهایی ارائه می‌شود.
کنترل درب خروج گمرک
درب خروج گمرک آخرین نقطه کنترل قبل از خارج شدن کالا از محوطه گمرکی است.
در این مرحله، اطلاعات پروانه، مشخصات کالا و مدارک خروج بررسی می‌شود. هدف این کنترل، اطمینان از مطابقت کالایی است که در حال خروج است با اطلاعات ثبت‌شده در پرونده.
بنابراین اگر تصور می‌کنید بعد از صدور پروانه گمرکی دیگر هیچ کنترلی وجود ندارد، این تصور دقیق نیست؛ کنترل نهایی در زمان خروج نیز بخشی از فرآیند است.
پس از انجام کنترل‌های لازم، کالا از گمرک خارج و برای انتقال به مقصد تحویل شرکت حمل یا وسیله حمل مربوط می‌شود.
هزینه ترخیص کالا از گمرک شامل چه مواردی است؟
هزینه ترخیص کالا از گمرک یک مبلغ ثابت نیست و باید بر اساس مشخصات واقعی محموله محاسبه شود. به همین دلیل، نمی‌توان برای همه واردات یک رقم مشخص به‌عنوان هزینه ترخیص اعلام کرد.
به‌طور کلی، هزینه‌های مرتبط می‌توانند شامل این موارد باشند:
| نوع هزینه | عامل موثر |
|---|---|
| حقوق ورودی | نوع کالا، کد تعرفه و ارزش گمرکی |
| مالیات و عوارض قانونی | مقررات و مشخصات پرونده |
| انبارداری | مدت توقف و مشخصات محموله |
| ارزیابی و کارشناسی | نوع کالا و خدمات مورد نیاز |
| تخلیه و بارگیری | نوع و حجم عملیات |
| خدمات بندری یا فرودگاهی | محل و نوع محموله |
| هزینه ترخیص‌کار | توافق و پیچیدگی پرونده |
| بازرسی یا آزمایش | نوع کالا و الزامات قانونی |
برای برآورد هزینه، ابتدا باید ارزش گمرکی و کد تعرفه مشخص باشد. همچنین هزینه‌هایی مانند انبارداری و خدمات عملیاتی را باید جدا از حقوق ورودی در نظر گرفت.
مثال فرضی: فرض کنید کالایی با ارزش مشخص وارد شده و برای آن حقوق ورودی تعیین شده است. حتی اگر نرخ حقوق ورودی ثابت بماند، طولانی شدن مدت توقف کالا در انبار می‌تواند هزینه نهایی را افزایش دهد. بنابراین زمان ترخیص هم در مدیریت هزینه اهمیت دارد.
برای پیدا کردن و محاسبه نرخ تمام‌شده هر کالا می‌توانید از ماشین حساب بهای تمام‌شده واردات استفاده کنید.
اگر در حال برآورد هزینه واقعی واردات هستید، بهتر است هزینه‌های گمرکی، حمل، بیمه و سایر هزینه‌ها را در محاسبه نرخ تمام‌شده کالا وارد کنید.
برای ترخیص کالا از گمرک چه مدارکی لازم است؟
مدارک دقیق بر اساس نوع کالا و رویه واردات متفاوت است، اما معمولا باید مجموعه‌ای از اسناد تجاری، حمل و گمرکی آماده باشد.
مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
| مدرک | کاربرد |
|---|---|
| فاکتور خرید | مشخص کردن مشخصات و ارزش معامله |
| پکینگ لیست | مشخصات بسته‌ها، تعداد و نحوه بسته‌بندی |
| بارنامه | اطلاعات حمل کالا |
| قبض انبار | ثبت ورود کالا به محل نگهداری |
| ترخیصیه | اطلاعات مربوط به تحویل اسناد و کالا |
| گواهی مبدأ | مشخص کردن کشور مبدأ کالا |
| اظهارنامه | ارائه اطلاعات کالا به گمرک |
| ثبت سفارش و مجوزهای مرتبط | بسته به نوع واردات و کالا |
برای کالاهای خاص ممکن است مدارک و مجوزهای دیگری نیز لازم باشد. بنابراین بهتر است فهرست مدارک را قبل از ورود کالا و بر اساس نوع کالا، کد تعرفه و گمرک مقصد بررسی کنید.
اگر هنوز کد تعرفه کالای خود را مشخص نکرده‌اید، قبل از برآورد هزینه و انجام تشریفات، راهنمای کد تعرفه یا HS Code را مطالعه کنید.
چه عواملی باعث طولانی شدن ترخیص کالا می‌شوند؟
همه پرونده‌ها با سرعت یکسان ترخیص نمی‌شوند. چند عامل می‌تواند روند را طولانی‌تر کند:
- ناقص بودن اسناد: مغایرت یا نقص مدارک می‌تواند باعث توقف پرونده شود.
- اشتباه در اظهار کالا: تفاوت میان مشخصات اظهارشده و کالای واقعی ممکن است نیاز به بررسی بیشتر ایجاد کند.
- نیاز به مجوز: بعضی کالاها برای ترخیص به مجوزهای تخصصی نیاز دارند.
- اختلاف درباره ارزش یا تعرفه: اگر درباره ارزش گمرکی یا کد تعرفه اختلاف ایجاد شود، پرونده ممکن است وارد بررسی بیشتری شود.
- توقف طولانی کالا در انبار: علاوه بر افزایش زمان، می‌تواند هزینه انبارداری را هم بالا ببرد. قانون امور گمرکی برای برخی شرایطی که تاخیر ناشی از موانع قانونی یا اختلافات مشخص باشد، مقرراتی درباره هزینه انبارداری پیش‌بینی کرده است.
از تجربه‌ی مهیار یاری: در دوران کرونا یک محموله‌ی ما مدت زیادی در گمرک ماند و باتری‌های کالا خراب شد. اگر کالای شما باتری‌دار یا حساس به زمان است، احتمال طولانی شدن ترخیص را از قبل در برنامه‌تان ببینید. ماجرای توافقمان با کارخانه را در مقاله‌ی مذاکره نوشته‌ام.
تفاوت ترخیص کالا با خروج کالا از گمرک چیست؟
این دو اصطلاح به هم مرتبط‌اند، اما دقیقا یک مفهوم ندارند.
ترخیص کالا به تکمیل تشریفات گمرکی، پرداخت مبالغ مربوط و صدور مجوز یا پروانه لازم برای ترخیص اشاره دارد.
خروج کالا از گمرک مرحله عملیاتی بعد از آن است که در آن کالا از محل نگهداری تحویل، بارگیری و پس از کنترل نهایی از درب خروج خارج می‌شود.
به همین دلیل ممکن است یک کالا از نظر تشریفات گمرکی ترخیص شده باشد، اما هنوز به دلیل انجام نشدن مراحل انبار، بارگیری یا کنترل درب خروج، فیزیکی از گمرک خارج نشده باشد.
بعد از خروج کالا از گمرک چه کاری باید انجام داد؟
با خروج کالا، مسئولیت‌های مربوط به حمل آن تا مقصد نهایی ادامه پیدا می‌کند. در این مرحله باید اسناد حمل، وضعیت کالا و تحویل آن به مقصد پیگیری شود.
همچنین بهتر است تمام اسناد مربوط به خرید، حمل، اظهار، پرداخت‌ها و ترخیص را برای سوابق تجاری و پیگیری‌های احتمالی نگهداری کنید.
اگر فرآیند ترخیص را از قبل برنامه‌ریزی کنید، بخش زیادی از مشکلات نه در زمان درب خروج، بلکه قبل از ورود کالا به گمرک قابل پیشگیری است؛ مخصوصا با آماده بودن اسناد، مشخص بودن کد تعرفه و برآورد هزینه‌های واردات.
سوالات متداول درباره مراحل ترخیص کالا از گمرک
بعد از تایید گمرک کالا چگونه از گمرک خارج می‌شود؟
پس از تایید و صدور پروانه، در صورت نیاز هزینه‌های مربوط به انبار و خدمات تسویه می‌شود، مجوز بارگیری دریافت می‌شود و کالا بارگیری می‌شود. سپس مدارک خروج در درب خروج کنترل شده و در صورت تایید، کالا از گمرک خارج می‌شود.
آیا صدور پروانه گمرکی به معنی خروج کالا از گمرک است؟
خیر. صدور پروانه نشان‌دهنده تکمیل بخش اصلی تشریفات ترخیص است، اما مراحل تحویل، بارگیری و کنترل درب خروج می‌تواند همچنان باقی مانده باشد.
هزینه ترخیص کالا چگونه محاسبه می‌شود؟
به مشخصات کالا، ارزش گمرکی، کد تعرفه، حقوق ورودی، مالیات و عوارض و همچنین هزینه‌هایی مانند انبارداری و خدمات عملیاتی بستگی دارد. بنابراین محاسبه دقیق بدون اطلاعات پرونده امکان‌پذیر نیست.
برای خروج کالا از گمرک چه مدارکی لازم است؟
مدارک دقیق به رویه و گمرک بستگی دارد، اما پروانه گمرکی و اسناد مربوط به تحویل و خروج کالا از مدارک کلیدی این مرحله هستند. در برخی رویه‌ها، بیجک یا سند خروج نیز برای کنترل درب خروج استفاده می‌شود.
منابع رسمی
اطلاعات این مقاله را با منابع رسمی زیر تطبیق دهید؛ قوانین واردات و ارز ممکن است تغییر کند:
- گمرک جمهوری اسلامی ایران: قوانین، بخشنامه‌ها و اطلاعیه‌های گمرک
- سامانه EPL گمرک: ثبت اظهارنامه و پیگیری ترخیص
- سامانه جامع تجارت ایران: ثبت سفارش و مجوزهای واردات
ادامه‌ی مسیر واردات
- مرحله‌ی قبل: تامین ارز برای واردات
- مرحله‌ی بعد: کد تعرفه (HS Code)
- نقشه‌ی کامل مسیر: راهنمای جامع واردات از چین
